Περί λαϊκισμού και ορθολογισμού στην Ευρώπη

 

Η ποιότητα ενός πολιτεύματος που θέλει να διεκδικεί το χαρακτηρισμό του δημοκρατικού προκύπτει από διάφορες παραμέτρους. Μεταξύ άλλων, από την ποιότητα και το επίπεδο διαβίωσης που προσφέρει στους κατοίκους της χώρας όπου ασκείται, από το σεβασμό στην άποψη των πολιτών του και από την πολιτική δύναμη που τους δίνει και τους αναγνωρίζει. Η Ενωμένη Ευρώπη είναι ένα σύνολο χωρών – μελών που, τυπικά, ονομάζονται δημοκρατικές, χαρακτηρισμός που αποτελεί και τη θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού ιδεώδους.

Τα δημοψηφίσματα, ως μέρος της δημοκρατικής λειτουργίας μιας κοινωνίας, δίνουν άμεσες απαντήσεις σε καίρια ζητήματα, φανερώνουν την άποψη του κόσμου επ’ αυτών και αποτελούν την πιο ατόφια και άμεση δημοκρατική πράξη. Ένα τέτοιο δημοψήφισμα έγινε πέρυσι στην Ελλάδα (κοντεύει ένας χρόνος) και ένα ανάλογο προ ημερών στην Αγγλία. Το αποτέλεσμα και των δύο δεν άρεσε στο σκληρό πυρήνα της Ευρώπης.

Κάπου εδώ ξεκινά το πρόβλημα. Και αν στην Ελλάδα πέρυσι αυτό «επιλύθηκε», λίγο λόγω του ασαφούς ερωτήματος, λίγο λόγω της αισθητής μετατόπισης της ελληνικής κυβέρνησης προς την πολιτική επιλογή της συνθηκολόγησης, στην Αγγλία αυτό δε φαίνεται να συμβαίνει (και ευτυχώς). Το Brexit δρομολογείται.

Ωστόσο, η στάση των ηγετών της Ε.Ε. και μέρους των επικοινωνιακά κυρίαρχων Μ.Μ.Ε. προβληματίζει. Η νίκη του Brexit ερμηνεύτηκε ως μια νίκη των «αμόρφωτων», των «αγροίκων», των «χωριατών», των «ανόητων», οι οποίοι πλανημένοι αποφάσισαν κάτι καταστροφικό, το οποίο πρέπει οι «σοφοί» να θεραπεύσουν. Λίγο-πολύ το 52% των 3 /4 του εκλογικού σώματος των Άγγλων χαρακτηρίστηκε από τους «ορθολογιστές» ηγέτες ως «πλέμπα», η οποία, με το δικαίωμα ψήφου που έχει, δημιουργεί προβλήματα που ταρακουνούν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Τόσο τα αποτελέσματα του αγγλικού και του ελληνικού δημοψηφίσματος, όσο και κάθε αντιευρωπαϊκή φωνή που ακούγεται ερμηνεύεται πολιτικά ως «νίκη του λαϊκισμού και του εθνικισμού». Αντί να στραφεί η προσοχή των «ορθολογιστών» της Ε.Ε. στη ρίζα του κακού, στρέφεται, για λόγους επικοινωνιακούς και στερούμενους ουσίας, στα αποτελέσματα και μάλιστα στα δευτερογενή, στα έμμεσα. Η ανάλυση αυτή, φυσικά, δεν είναι ούτε αποτέλεσμα ανικανότητας, ούτε άγνοιας περί των αρχικών συνθηκών που δημιούργησαν το πρόβλημα, το οποίο φαίνεται πλέον να ξεφεύγει του ελέγχου.

Η Ευρώπη δε βαδίζει στο δρόμο των καταβολών της. Δεν μοιάζει ούτε με την προ δεκαετίας Ευρώπη. Είναι ένα σύνολο χωρών που πορεύεται ανερμάτιστα και γεννά μόνο απογοήτευση για το παρόν, φόβο για το μέλλον και αμφισβήτηση για τις προθέσεις και την εφαρμοζόμενη πολιτική. Είναι η Ένωση των στρατιών των ανέργων, της υποβάθμισης των εργασιακών δικαιωμάτων, της υποτίμησης της ανθρώπινης ζωής, των εκατοντάδων χιλιάδων αστέγων που πλέον αντιμετωπίζονται ως μια συνήθης εικόνα. Είναι η Ένωση που τρομάζει μήπως ο προϋπολογισμός δε βγει ισοσκελισμένος και αδιαφορεί αν η επιδίωξη αυτή στερήσει το «σήμερα» και το «αύριο» των κατοίκων της. Κλείνει τα μάτια σε 60.000 πρόσφυγες (ηθικός αυτουργός της κατάστασής των οποίων σε μεγάλο βαθμό είναι η ίδια), που αδιαφορεί να περιθάλψει και «βολεύεται» βαφτίζοντας το πρόβλημα ελληνικό. Στο ελληνικό ζήτημα, έκλεισε επιδεικτικά τα αυτιά της στο αίτημα των Ελλήνων, όπως αυτό αποτυπώθηκε σε δύο εκλογικές διαδικασίες, επιλέγοντας ως μόνη λύση αυτή του μονόδρομου της λιτότητας. Μόνο που «μονόδρομος» και «δημοκρατία» είναι έννοιες ασύμβατες και ασυμβίβαστες.

Αλλά και σε επικοινωνιακό επίπεδο, εξέθρεψε ένα τέρας. Επέλεξε τη ρητορεία της αλαζονείας και του ελιτισμού. Γιατί μπορεί να κατηγορείται ο Νάιτζελ Φάρατζ –και δικαίως- ως προκλητικός φαφλατάς, ωστόσο, πίσω από κάθε πρόκλησή του, πάντα θα υπάρχει ένα «game over» του Τουσκ. Για κάθε αυτάρεσκο χαμόγελο του Μπόρις Τζόνσον, θα υπάρχει μια ειρωνική γκριμάτσα του αρχιερέα του «ορθολογισμού» Σόιμπλε. Και κάθε ξενοφοβική ρητορεία της Λε Πεν θα βρίσκει ως γόνιμο έδαφος την ξενοφοβική (έτσι είναι η πολιτικώς ορθή πλέον ονομασία του ρατσισμού) πολιτική της Ε.Ε. Αυτό το «τέρας», λοιπόν, μεγάλωσε και απειλεί να κατασπαράξει το δημιουργό του, όπως κάνει και κάθε «τέρας».

Η «επέλαση του λαϊκισμού», όπως θέλουν να βλέπουν κάθε απόφαση που κλονίζει τη θέση τους οι ηγέτες της Ε.Ε., δεν είναι τίποτα περισσότερο από την απόδειξη της χρεωκοπίας του δικού τους «ορθολογισμού».

Γιατί η φτώχεια, η ανασφάλεια, η ανεργία δεν είναι λαϊκιστές ρητορείες, αλλά λαϊκά προβλήματα, δημιουργήματα όλων όσοι μέμφονται το λαϊκισμό σήμερα. Τα αποτελέσματα των δημοψηφισμάτων σηματοδοτούν την εδραίωση του ευρωσκεπτικισμού, κινήματος υγιούς, ωστόσο δαιδαλώδους και αταυτοποίητου, ο οποίος γεννήθηκε για να εκφράσει το αυτονόητο: τίποτα δεν πάει καλά. Είναι όντως πρόβλημα, μεγάλο πρόβλημα, ότι μειοψηφικά –έως τώρα- ακροδεξιά μορφώματα καρπώνονται επικοινωνιακά την αγανάκτηση του κόσμου. Αυτό οφείλεται τόσο στην ιδεολογική ποικιλομορφία της ανθρωπογεωγραφίας των ευρωσκεπτικιστών, όσο και στην αδυναμία της Αριστεράς να αρθρώσει λόγο πειστικό ή πολιτική αποτελεσματική. Οφείλεται επίσης και στον αντισυστημικό μανδύα που ενδύονται τα μορφώματα αυτά, με τρόπο πετυχημένο μέχρι τώρα. Και αυτό είναι στοιχείο οξύμωρο. Οξύμωρο, γιατί η ακροδεξιά είναι η πιο βαθιά ρίζα του καπιταλισμού, του συστήματος το οποίο φαινομενικά αμφισβητεί στην Ευρώπη ο κόσμος. Γιατί επίσης, σε μεγάλο βαθμό, αυτές οι δυνάμεις -οι απάνθρωπες- δημιούργησαν το πρόβλημα, με τη δράση που ανέπτυξαν στον ιστό των μέσων παραγωγής, στην οικονομική, τραπεζική και χρηματιστική καθημερινότητα, αλλά και στην πολιτική διαχείριση. Για την τελευταία, δεν χρειάζεται να πάμε πολύ πίσω στο χρόνο: θυμόμαστε τους αυθεντικότερους εκφραστές του εθνολαϊκισμού, τον Άδωνη και το Βορίδη, από τους υπουργικούς θώκους τους να δηλώνουν περηφάνια για τις απολύσεις ο πρώτος και αδιαφορία για αυτούς που πιθανόν χάσουν τα σπίτια τους ο δεύτερος.

Η κατάσταση, όπως έχει διαμορφωθεί, είναι σαφής και δεν χρειάζεται ρητορικά και επικοινωνιακά τεχνάσματα. Τα κούφια λόγια και τα κροκοδείλια δάκρυα για «τη δημοκρατία που απειλείται στην Ευρώπη» δεν πείθουν πλέον. Η δημοκρατία είναι ενέργεια, όχι κατάσταση και αφορά την ποιότητα ζωής και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όχι τη γιγάντωση του αντιπαραγωγικού κεφαλαίου. Ο οικονομικός και πολιτικός «ορθολογισμός» έχει αποτύχει παταγωδώς και όσο δεν το αντιλαμβάνεται, τόσο πιο εκκωφαντικά συντρίβεται. Γι’ αυτό οι ηγέτες της Ευρώπης, αντί να χλευάζουν και να ειρωνεύονται με ελιτιστικό ύφος τον κόσμο, ας αναλογιστούν ότι είναι αυτοί η πηγή του κακού. Και ότι χάνουν -και χάνουμε- την Ευρώπη που, δυστυχώς, εκείνοι αντιμετωπίζουν ως κεκτημένη κληρονομία. Χρειάζεται υπομονετική εφαρμογή των δημοκρατικών μεθόδων, σεβασμός στην ελευθερία και σύνθεση των αντιθέσεων. Ας θυμηθούν λίγο τον ντε Γκάσπερι μέσα στην αλαζονεία τους…

Ο Βασίλης Νάστος είναι φιλόλογος-εκπαιδευτικός.

πηγη  : http://www.matrix24.gr/2016/06/peri-laikismou-ke-orthologismou-stin-evropi/#sthash.cAi5Nlxs.dpuf

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s