Η ανάλυση κόστους οφέλους στα δημόσια έργα. Η περίπτωση της προτεινόμενης υπογειοποίησης στο Δήμο Ηρακλείου Αττικής

Φώτης Ζυγούλης

 

Η ανάλυση κόστους οφέλους στα δημόσια έργα.

Η ανάλυση κόστους – οφέλους αποτελεί ένα εργαλείο υπολογισμού των οικονομικών ωφελειών των δημοσίων και ιδιωτικών παρεμβάσεων. Στόχος της ανάλυσης αυτής είναι η αναγνώριση χρηματικής αξίας σε όλα τα πιθανά σενάρια των παρεμβάσεων, λαμβάνοντας κατ αρχήν υπόψη τα εξής δύο: αυτό της υλοποίησης του έργου και αυτό της μη υλοποίησής του.

Η μέθοδος αυτή αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης επενδυτικών σχεδίων και των επιπτώσεων μέτρων πολιτικού χαρακτήρα σε επίπεδο οικονομικό και κοινωνικό. Είναι μια κοινωνικο-οικονομική προσέγγιση με την έννοια ότι αποτιμούνται τα οφέλη και τα κόστη των έργων στο γενικότερο πλαίσιο των συνεπειών τους στην κοινωνία.

Η ανάλυση αυτή στα δημόσια έργα όσον αφορά στο συμφέρον από την υιοθέτηση ενός πολιτικού μέτρου η την υλοποίηση ενός αναπτυξιακού έργου λαμβάνει υπόψη όχι το κριτήριο του κέρδους μια και αφορά δημόσια αγαθά αλλά κριτήρια όπως την επίπτωση του έργου στη διαθεσιμότητα των υπηρεσιών, στην απασχόληση και στην ευρύτερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση.

Ιδιαίτερα όσον αφορά στην ελληνική πραγματικότητα, η χρήση της μεθόδου αυτής αυξήθηκε λόγω της αναγκαιότητας διαφάνειας και της βελτίωσης της βιωσιμότητας των έργων. Στην Ελλάδα σταδιακά αναπτύσσεται μια πολιτική υιοθέτησης της μεθόδου αυτής για τα δημόσια έργα και προγράμματα.

Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση όμως δεν εφαρμόζεται επαρκώς η μέθοδος αυτή λόγω της έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού και της έλλειψης οικονομικών και κοινωνικών στοιχείων. Η αξιολόγηση που διενεργείται από τις τοπικές υπηρεσίες για τις συνέπειες στην απασχόληση η το επίπεδο ζωής των κατοίκων από την υλοποίηση ενός δημόσιου έργου γίνεται βάσει των γνώσεων και της εμπειρίας των υπαλλήλων οι οποίες είναι ανεπαρκείς.

Η λογική της ανάλυσης κόστους-οφέλους βάσει της θεώρησης για την κρατική παρέμβαση μέσω των δημοσίων έργων συνοψίζεται στο εξής: Εάν η αγορά λειτουργεί χωρίς την συγκεκριμένη κρατική παρέμβαση θα πρέπει η ανάλυση να απαντά στο ερώτημα εάν τα οφέλη υπερβαίνουν το κόστος του έργου. Εάν το κράτος παρέμβει με το δημόσιο έργο αυτό θα πρέπει η ανάλυση να απαντά στο ερώτημα εάν το όφελος της παρέμβασης υπερβαίνει το κόστος της μη παρέμβασης.

Η αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων – έργων εμπεριέχει στο δημόσιο την κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση με κεντρικό στόχο την μεγιστοποίηση του κοινωνικο-οικονομικού οφέλους. Για να είναι όμως πλήρης η αξιολόγηση αυτή πρέπει να περιέχει επίσης και την χρηματο-οικονομική αξιολόγηση. Είναι απαραίτητη λοιπόν τόσο η ποσοτική όσο και η ποιοτική πληροφορία ως θεμέλιο της αξιολόγησης.

Τα στοιχεία που αφορούν την ανάλυση κόστους-οφέλους είναι τα εξής:

  • Καθορισμός προβλήματος
  • Καθορισμός έργου-εναλλακτικών λύσεων
  • Καθορισμός κόστους και ωφελειών για κάθε εναλλακτική λύση
  • Αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων βάσει της σχέσης κόστους-οφέλους
  • Επιλογή της εναλλακτικής λύση

Για κάθε εναλλακτική λύση υπάρχει μια διακριτή σχέση κόστους-οφέλους. Η επιλογή της αποδοτικότερης βάσει οικονομικών και κοινωνικών όρων είναι η βάση της καθεμιάς απόφασης της δημόσιας πολιτικής.
Οι πηγές της χρηματοδότησης του δημόσιου έργου (ίδια κεφάλαια-ξένα κεφάλαια-δανεισμός-επιδότηση-κρατική επιχορήγηση-ΣΔΙΤ) είναι επίσης σημαντικές διότι καθορίζουν εξ αρχής το κόστος της επένδυσης-υλοποίησης του έργου.
Η αξία του έργου σε βάθος χρόνου μετά το πέρας της αξιολόγησης (Υπολειμματική αξία) είναι ένας επιπλέον καθοριστικός παράγοντας της ανάλυσης κόστους-οφέλους των έργων (π.χ. Ολυμπιακά Έργα, Μεταφορές). Τα οφέλη λειτουργίας για την κοινωνία και την οικονομία είναι μια άλλη παράμετρος (π.χ. έσοδα από διόδια όταν πρόκειται για έργα μεταφορών).

Χρησιμοποιούνται 5 κριτήρια σύγκρισης κόστους-οφέλους:
-> Κριτήρια που λαμβάνουν υπόψη τη διαχρονική αξία του χρήματος: Καθαρή παρούσα αξία – Εσωτερικός δείκτης ανταποδοτικότητας – Αναλογία ωφελειών και κόστους
-> Κριτήρια που δεν λαμβάνουν υπόψη της διαχρονική αξία του χρήματος: Χρόνος απόδοσης των επενδεδυμένων χρημάτων – Λογιστικός συντελεστής απόδοσης χρημάτων

Η ανάλυση κόστους – οφέλους περιλαμβάνει 4 στάδια:

  • Το αρχικό στάδιο στο οποίο γίνεται ο προσδιορισμός του έργου – το πιθανό κόστος και η πιθανή διάρκειά του
  • Το στάδιο κατά το οποίο γίνεται η ποσοτικοποίηση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων του έργου
  • Το στάδιο κατά το οποίο οι ωφέλειες και τα κόστη εκφράζονται σε χρηματικές αξίες
  • Το στάδιο της αξιολόγησης του έργου βάσει της αρχής της αποζημίωσης

Η περίπτωση της προτεινόμενης υπογειοποίησης στο Δήμο Ηρακλείου Αττικής.

Όταν προσπαθούμε να αξιολογήσουμε το κοινωνικο-οικονομικό κόστος η όφελος ενός δημοσίου έργου συνήθως αγνοούμε τις γενικότερες επιδράσεις του στις αγορές δευτερογενούς χαρακτήρα. Για παράδειγμα η βελτίωση και αναβάθμιση των μεταφορών σε μια τοπική κοινωνία (π.χ. ένας Αστικός Δήμος όπως ο Δήμος Ηρακλείου Αττικής) έχει συνέπειες στην διαδημοτική κυκλοφορία αυτοκινήτων η στη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς. Κατά όμοιο τρόπο μπορεί να έχει συνέπειες στην απασχόληση, στη χρήση του ελεύθερου χρόνου των οδηγών η των κατοίκων, στην δημιουργία χώρων στάθμευσης και ούτω καθ εξής.

Όταν αποτιμούμε κόστη και οφέλη ακολουθούνται δύο κανόνες: α. όταν ένα έργο μειώνει τη ποσότητα ενός παραγωγικού συντελεστή διαθέσιμου σε άλλα έργα η σε άλλους ανθρώπους, χρησιμοποιείται η διάθεση τους να πληρώσουν για να διατηρήσουν αυτόν τον παραγωγικό συντελεστή. β. αντίθετα όταν ένα έργο αυξάνει την ποσότητα του παραγωγικού συντελεστή που η αγορά πρέπει να παράγει, χρησιμοποιείται το οριακό κόστος παραγωγής για την αξία του επιπλέον συντελεστή.

Ένα δημόσιο έργο όπως μια υπογειοποίηση κεντρικής οδού (π.χ. στο Ηράκλειο Αττικής) αυξάνει τη ζήτηση για παραγωγικούς συντελεστές. Στο δημόσιο αυτό εργο, υπεισέρχονται παράγοντες όπως: η διατοπική συνεργασία μεταξύ των ομόρων δήμων, τα εξαρτώμενα οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα και η κυκλοφορία των αυτοκινήτων που διέρχονται από την περιοχή του δήμου Ηρακλείου Αττικής.
Η υπογειοποίηση ενός τμήματος της οδού Μελίνας Μερκούρη αποτελεί μια διαδικασία χρονοβόρα και δαπανηρή. Οι δαπάνες τόσο της κατασκευής όσο και της συντήρησης της υπογειοποίησης αυτής υποχρεώνουν το ελληνικό δημόσιο να καταφύγει στην χρηματοδότηση του έργου από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους.

Κόστη και οφέλη από την υπογειοποίηση μπορούν να προκύψουν όπως η υποβάθμιση του περιβάλλοντος η η αναβάθμιση του, κίνητρα για την ανάπτυξη της περιοχής πάνω από τον υπόγειο δρόμο που διέρχεται από το Ηράκλειο Αττικής. Αυτά δεν είναι εύκολα μετρήσιμα εξ αιτίας του γεγονότος ότι τα αναπτυξιακά οφέλη εμφανίζονται σε μια μακροχρόνια προοπτική τουλάχιστον 25 ετών.

Από την άλλη πλευρά μπορεί να ληφθεί υπόψη το διαδημοτικό όφελος από την προκαλούμενη από το έργο της προτεινόμενης υπογειοποίησης πρόσθετη κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Η πρόσθετη κυκλοφορία προκύπτει λόγω της μείωσης του κόστους λειτουργίας των οχημάτων, λόγω της συντόμευσης του χρόνου του ταξιδιού και της μεγαλύτερης άνεσης.

Συγκεκριμένα, όσο αφορά στη μείωση του κόστους της διέλευσης των οχημάτων από το Ηράκλειο Αττικής (μέχρι τώρα διέρχονται μέσα από οδούς που επηρεάζουν την ζωή των κατοίκων του κέντρου του Ηρακλείου Αττικής) μπορούμε να δούμε το όφελος από την προτεινόμενη υπογειοποίηση τμήματος της οδού Μελίνας Μερκούρη στο κέντρο του Ηρακλείου Αττικής, οδού η οποία ενώνει δύο δήμους, το Ηράκλειο Αττικής και το Μαρούσι.

Η καμπύλη D είναι η καμπύλη ζήτησης του αριθμού των ταξιδίων, επομένως έχει αρνητική κλίση (συνάρτηση του κόστους μετακινήσεων) για το δρόμο αυτό τον προτεινόμενο να υπογειοποιηθεί ο οποίος ενώνει τα δύο αστικά κέντρα, το Ηράκλειο Αττικής και το Μαρούσι. Αυτό σημαίνει ότι όσο μικρότερο είναι το κόστος του ταξιδιού αυτού, τόσο μεγαλύτερος αριθμός ταξιδίων, άρα διερχομένων αυτοκινήτων που θα πραγματοποιηθεί μέσω της υπογειοποιημένης αυτής οδού.

Οφέλη:
1. Εξοικονομείται χρόνος για την διέλευση από τον ένα δήμο στον άλλο.
2. Ωφέλεια από το λειτουργικό κόστος των οχημάτων
3. Μείωση των τροχαίων ατυχημάτων
4. Ωφέλεια από την μείωση του θυρύβου και της κυκλοφορίας στους γύρω δρόμους.

Στην ανάλυση κόστους οφέλους πρέπει να συμπεριληφθούν οι συνέπειες της επίδρασης της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων από και προς το κέντρο του Ηρακλείου Αττικής καθώς και οι συνέπειες, θετικές η αρνητικές για τα καταστήματα του κέντρου του Ηρακλείου Αττικής. Επίσης πρέπει να ληφθούν υπόψη τεχνικά ζητήματα όπως η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στις γειτονικές γέφυρες που ενώνουν τις περιοχές του Ηρακλείου Αττικής.

Ένα έργο λοιπόν όπως αυτή η προτεινόμενη υπογειοποίηση είναι πολύπλοκο και επηρεάζεται από πολλές παραμέτρους

 

πηγη 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s